Негізгі мазмұнға өту Негізгі шарлау мәзіріне өту Сайттың төменгі деректемесіне өту
Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Филология ғылымдары сериясы

АБАЙ ШЫҒАРМАЛАРЫНДАҒЫ «ЖҮРЕК» КОНЦЕПТІСІНІҢ ТІЛДІК ӨРНЕГІ МЕН АДАМТАНЫМДЫҚ МӘНІ

Жарияланды September 2026

3

-2

Абай атыңдағы ҚазҮПУ
Аңдатпа

Мақалада Абай шығармаларындағы «жүрек» концептісінің мағыналық өрісі сөздің тіркесімділігі, өлеңнің көркемдік тұтастығы және қарасөздегі ой сабақтастығы негізінде қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – «жүрек» атауының адамның ішкі күйін білдіруден адамдық қасиетті бағалауға ұласуын тілдік деректермен түсіндіру. Талдауға ақынның академиялық жинағындағы он сегіз өлең мен бес қарасөз іріктелді. Зерттеу контекстік-семантикалық, лингвопоэтикалық және салыстырмалы талдау тәсілдеріне сүйенеді. Жүрекке қатысты эпитеттер мен метафоралар өздері қатысқан шумақтың, сөйлемнің және тұтас шығарманың мазмұнымен бірлікте сараланды. Жылы, ыстық, ауру, ызалы тәрізді анықтауыштардың мәні сөздіктегі мағынасымен шектелмей, мәтіндегі себеп, шарт, қарсы қою және қаратпа құрылымдары арқылы нақтыланатыны көрсетілді. «Жүрек» концептісінің функционалды-семантикалық өрісінде сезіну, ұғу, адамдық қасиетті бағалау және сөзбен ықпал ету қызметтері өзара сабақтасатыны анықталды. Өлеңдер мен қарасөздерді салыстыру жүректің адамгершілік беделі оның сезімталдығына ғана емес, әділетке қатысына, ақылмен байланысына және әрекетке көшуіне тәуелді екенін танытады. Ұсынылған пайым Абай тілінің поэтикалық сөздігін толықтыруға және көркем мәтінді тілдік дерекке сүйеніп түсіндіруге негіз бола алады.

PDF
Тіл

Қазақ