Перейти до головного Перейти в головне навігаційне меню Перейти на нижній колонтитул сайту
Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Филология ғылымдары сериясы

ЦИФРЛЫҚ ДӘУІРДІҢ МЕТАТІЛІ: «КІЛТ СӨЗДЕР» ДҮНИЕНІҢ ТІЛДІК БЕЙНЕСІН ҚАЛАЙ ҚАЛЫПТАСТЫРАДЫ

Опубліковано March 2026

3

-2

Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті
Шымкент университет
Анотація

Мақала цифрлық дәуірдің метатіліне және кілт сөздердің дүниенің тілдік бейнесін қалыптастырудағы рөліне арналған. Зерттеудің мақсаты - жаңа цифрлық практикалар мен әлеуметтік феномендерді атайтын лексемалардың қоғамдық тәжірибені түсіндірудің тұрақты шеңберлерін қалай құрып, құндылықтық бағаларды қалай бекітетінін көрсету. Зерттеу материалы ретінде қазіргі цифрлық дискурстың мәтіндері (онлайн БАҚ, әлеуметтік желілер, пікір алаңдары) алынды; онда мәдени тұрғыдан маңызды номинациялар жоғары жиілікпен қолданылып, мағыналық бәсеке мен қайта түсіндіру үдерістері байқалады. Әдіснама контекстіксемантикалық талдауды, дискурстық талдауды және когнитивтікфреймдік модельдеуді біріктіреді, сондайақ коллокациялар мен сөзжасамдық өнімділікті бақылау қолданылады. Нәтижесінде семантикалық динамиканың типтік тетіктері айқындалады: мағынаның кеңеюі, метафоралану, бағалау поляризациясы («норма/ауытқу», «сенім/манипуляция» шкалалары бойынша), прагматикалық қайта бағалау және жаңа қолданыстардың клишеге айналуы. Кілт сөздердің метатілдік оператор ретінде қызмет ететіні көрсетіледі: олар құбылысты тек атаумен шектелмей, «пайдаланушы», «платформа» және «алгоритм» арасында агенттілік пен жауапкершілікті бөліп, әлеуметтік рөлдерді құрастырады. Цифрлық тәжірибенің басым фреймдері реконструкцияланды: көрінімділік, (бей)шынайылық, алгоритмдік делдалдық, нормативтік бақылау және құпиялылық/цифрлық із; олардың қазіргі лингвомәдениеттегі құндылықтық доминанталармен байланысы сипатталады. Ұсынылған тәсіл цифрлық коммуникациядағы мағыналық өзгерістерді жүйелі сипаттауға, түсіндірме үлгілерін салыстыруға және терминологиялық тұрақтану деңгейін бағалауға мүмкіндік береді. Практикалық тұрғыдан алғанда, нәтижелер медиа мәтіндерді сараптауда, оқу үдерісінде және жаңа сөздерді сөздікке енгізуде пайдаланылуы мүмкін. Қорытындыда кілт сөздерді талдау жаңа әлеуметтік феномендердің концептуалдануын операцияландыруға мүмкіндік беріп, медиалингвистикада, лексик

PDF (Русский)
Мова

Русский

Як цитувати

[1]
Г.М., Ә. і С.Е., К. 2026. ЦИФРЛЫҚ ДӘУІРДІҢ МЕТАТІЛІ: «КІЛТ СӨЗДЕР» ДҮНИЕНІҢ ТІЛДІК БЕЙНЕСІН ҚАЛАЙ ҚАЛЫПТАСТЫРАДЫ. Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Филология ғылымдары сериясы. 95, 1 (Бер 2026), 5–22. DOI:https://doi.org/10.51889/2959-5657.2026.95.1.001.